Nieuwe manier om personeel te trainen: computergames

Serious gaming is een groeimarkt. Zowel in het bedrijfsleven als in het onderwijs zal de vraag naar goede simulatiespellen voor persoonlijke en professionele ontwikkeling toenemen, verwacht het Innovatieplatform. Dat wil dat wordt onderzocht hoe lesmateriaal verder kan worden gedigitaliseerd, omdat de ‘leerling 2.0’ eraan komt – en die leert niet meer uit boeken, laat staan dat die papieren instructies gewend is. Hij heeft bovendien les gehad volgens het competentiegericht onderwijs. ‘Dat gaat veel meer over vaardigheden dan over kennis’, zegt Derk de Geus, directeur van Paladin Studios in Leiden. Dan heb je volgens De Geus meer aan visualisaties en virtuele ervaringen dan aan boeken en plaatjes. ‘Door serious games te spelen, leer je nieuwe vaardigheden. Je leert handelen en krijgt strategisch inzicht.’

Paladin bouwde onder meer een simulatieprogramma waarin kraanmachinisten op olieplatforms kunnen oefenen. ‘Het spel wordt in de kantine van het schip gespeeld. We hebben er een competitie-element in gebouwd. De matrozen spelen fanatiek, elke dag een half uur. Vroeger moesten ze het doen met een kraan in een loods. Daar konden dus nooit rampen worden getraind.’

Managementspellen

Volgens Gamesindustrie.nl zijn er 44 grote en kleinere spelers actief op de Nederlandse markt voor serious gaming. Paladin is er een van, net als het Haagse Tygron Serious Gaming. Dit bedrijf bouwt managementspellen voor werknemers en ambtenaren in de water- en havensector, de logistiek en de ict.

Directeur Jeroen Warmerdam ziet de spellen als ‘experimenteeromgevingen waar op een veilige manier de realiteit kan worden nagebootst’. Voor het Havenbedrijf Rotterdam bouwde Tygron met de TU Delft het spel Simport-MV2. Daarin worden de bouw en exploitatie van de Tweede Maasvlakte nagespeeld. In SimPort-MV2 moet een groep van vier of vijf spelers de Tweede Maasvlakte ontwikkelen en exploiteren. Ze hebben vijf uur voor een periode die dertig jaar duurt. Gevolgen van beslissingen worden doorberekend en weergegeven in prestatie-indicatoren, zoals uitgaven en opbrengsten, klanttevredenheid, verdeling van klanten en een visualisatie van de ontwikkeling van de haven.

Spelleiders

Warmerdam en zijn collega’s (een art director, een interaction designer en experts op didactisch en technisch gebied) zijn tijdens zo’n sessie spelleiders. ‘Soms kunnen we interessante conflictpunten of uitdagingen inbouwen. We laten bijvoorbeeld een sector instorten of creëren een maatschappelijk conflict. Soms moeten we gemeen zijn omwille van het trainingseffect. In managementgames werkt het heel goed om mensen fouten te laten maken.’

Warmerdam kijkt vooral hoe teamgenoten met elkaar communiceren. Op basis van meer dan vierhonderd deelnemers beweert hij dat de beste communicators winnen. Niet communiceren is meestal geen goed teken, stelt hij. ‘Als iedereen weggedoken achter de laptop zit, betekent dit dat het heel goed gaat of juist heel slecht: de afspraken zijn zó helder dat er alleen nog gehandeld hoeft te worden, óf ze bijten op hun tong omdat er iets stoms is gebeurd.’

Extra begrip

Aan het einde van het spel moeten de teams aan elkaar uitleggen hoe ze gespeeld hebben en welke keuzes ze hebben gemaakt. Dat geeft extra begrip, stelt Warmerdam, die refereert aan een onderzoek waaruit ooit bleek dat mensen zich 5 procent herinneren van wat ze hebben gehoord, 10 procent van wat ze hebben gezien, 50 procent van wat ze hebben gezegd, 75 procent van wat ze zelf hebben gedaan en 90 procent van wat ze anderen hebben geleerd.

Geertje Bekebrede doet voor de TU Delft onderzoek naar hoe serious gaming kan bijdragen aan het begrijpen van complexe systemen, zoals infrastructurele projecten als de Tweede Maasvlakte en de Betuwelijn. Harde conclusies durft ze nog niet te trekken, maar ze acht het niet uitgesloten dat duidelijk wordt dat serious gaming bijdraagt aan samenwerking, aan het begrijpen van elkaars perspectieven en het vermogen onder druk besluiten te nemen.

Prikkelen

Wel denkt ze dat de spellen boeiend moeten zijn vormgegeven om spelers te prikkelen. ‘Niet alle spelers zijn voorafgaand aan het spel direct gemotiveerd’, stelt Bekebrede’ ‘Ze raken weleens teleurgesteld als dingen misgaan en moeten dan uitgedaagd worden om door te gaan. Zodra ze weer opgezogen worden, ontstaat vaak de motivatie om actief mee te doen.’

Critici denken dat serious gaming geen toekomst heeft, omdat onderwijsinstellingen en educatieve uitgevers er geen budget voor zouden hebben. Maar dat is volgens prof. dr. Rob Martens van de Open Universiteit niet het punt: ‘Waar het om gaat, is dat er een element van vrijwilligheid en autonomie in zit. En daar hebben veel ouders, scholen en het bedrijfsleven nog steeds grote moeite mee. Sommigen beweren nog steeds dat leren met dwang en discipline te maken heeft en pijn moet doen.’