banen met inhoud

Nederland maakt nog geen werk van vrouwenquotum

31/03/2011

België en Frankrijk willen een vrouwenquotum en in Duitsland wordt er flink over gedebatteerd. Maar Nederland maakt weinig vaart met de vrouwenzaak.

We worden links en rechts ingehaald. Tot die conclusie komt Mijntje Lückerath-Rovers als ze naar de ontwikkelingen in de buurlanden kijkt. België wil een quotum, in Frankrijk is er een meerderheid in de Senaat die het plan steunt en zelfs in Duitsland leek het er even op dat er gekozen werd voor zo'n ingrijpende maatregel.

'Het nieuws over het quotum in België kwam voor mij echt uit de lucht vallen', bekent de hoogleraar corporate governance. Lückerath-Rovers is al vier jaar de motor achter het jaarlijkse topvrouwenoverzicht. Tot haar verbazing komt ze al bijna vier jaar tot een vergelijkbare conclusie: er zit in Nederland weinig schot in de vrouwenzaak. Afgelopen jaren steeg het percentage topvrouwen met nog geen 3 procentpunt, naar 8,1 procent. 'In Nederland wordt er al zo lang over gesproken zonder resultaat', zegt ze. 'Het is een slepende kwestie geworden.'

Twee jaar geleden leek het er even op dat een voorstel van de PvdA om streefcijfers te introduceren voor vrouwen, de boel op zou schudden. Maar het voorstel, waarin staat dat in 2016 de bedrijfstop voor 30 procent uit vrouwen moet bestaan en dat destijds gesteund werd door de meerderheid van de Tweede Kamer, ligt nog altijd bij de Eerste Kamer. In afwachting van enkele vragen die het ministerie van Justitie nog moet beantwoorden. Het is de vraag of de senaat het nog op tijd behandelt voordat deze van samenstelling verandert.

Buurlanden
In de buurlanden raast het vrouwendebat inmiddels gewoon door. Afgelopen drie maanden hebben verscheidene regeringen gekozen voor een quotum. Recent schudde EU-commissaris Viviane Reding de boel nog eens extra op door te dreigen met Europese maatregelen. En zelfs in Duitsland leek het er even op dat een dergelijke maatregel om het glazen plafond aan diggelen te slaan in aantocht was. Woensdag bleek echter dat de Duitsers dit toch nog een stap te ver vonden. Tot frustratie van Reding.

Noorwegen was het eerste land dat een quotum introduceerde en staat nog steeds te boek als het land dat de wetgeving het meest rigoureus heeft ingevoerd. Voor beursgenoteerde bedrijven geldt sinds 2008 dat 40 procent van de zetels in de raden van bestuur en toezicht moet bestaan uit vrouwen. Luisteren de bedrijven niet? Dan worden ze opgeheven. Alle bedrijven voldoen inmiddels aan de plicht, enkele hebben zichzelf van de beurs gehaald.

Het voorbeeld van Noorwegen heeft in veel Europese landen navolging gekregen. Al verschillen de consequenties voor bedrijven die zich er niet aan houden sterk. Zo is in Oostenrijk afgesproken dat er een quotum komt voor bedrijven die voor 50 procent of meer in handen zijn van de staat. De raden van toezicht van deze 55 bedrijven moeten in 2018 voor 35 procent uit vrouwen bestaan. Luisteren de bedrijven niet? Dan gebeurt er niets.

Boete
De Belgen en de Fransen gaan een stuk verder. Hoewel de Belgen al maanden geen regering hebben, lukte het een centrum-linkse coalitie begin maart wel er een wetsvoorstel voor een quotum door te drukken. Binnen vijf jaar moeten beursgenoteerde ondernemingen eenderde van hun topposities aan vrouwen afstaan. Als de bedrijven in het zesde jaar niet voldoen aan die eis, dan gaat de eerste plek die vrijkomt naar een vrouw. Is in jaar zeven nog steeds niet eenderde van de top vrouwelijk, dan moet er een hele nieuwe raad van bestuur worden geïnstalleerd, aldus de Belgische krant De Morgen.

In Frankrijk stemde de senaat begin dit jaar in met een vergelijkbare regeling. In 2017 moet 40 procent van de stoelen in de raden van bestuur en toezicht worden bezet door vrouwen. De regels gelden voor grote bedrijven en overheidsinstellingen. Een boete volgt voor de bedrijven die hier niet aan voldoen.

Lückerath-Rovers, die zelf twijfelt over de invoering van een quotum, is het meest gecharmeerd van de Spaanse maatregelen om de doorstroom van vrouwen te bevorderen. In Spanje werd in 2007 besloten dat in 2015 vier op de tien topposities bij grote bedrijven bekleed moeten worden door vrouwen. Er is geen sanctie, althans geen harde sanctie zoals in Noorwegen of België. Maar bedrijven met te weinig vrouwen kunnen de gevolgen wel merken. Als zij geen goede verklaring hebben voor de ontbrekende topvrouwen komen ze niet meer in aanmerkingen voor overheidsopdrachten of subsidies. Volgens recente cijfers van de Europese Commissie is het percentage topvrouwen in Spanje gestegen van 4 procent in 2006 naar 10 procent in 2010.

Ook Lizzy Venekamp van Opportunity in Bedrijf heeft er weinig vertrouwen in dat een hard quotum à la Noorwegen of België in Nederland zal slagen. 'Nederland is een stuk minder hiërarchisch ingesteld dan zulke landen. Je zult hier niet zo snel draagvlak krijgen voor dergelijke van boven opgelegde maatregelen.' Daar komt bij dat door de deeltijdcultuur al snel in Nederland wordt gezegd dat het probleem eerder bij de vrouwen zelf ligt, dan bij de mannelijke bedrijfscultuur, voegt zij toe.

Venekamp, die inmiddels wel voorstander is van een quotum en weinig verwacht van het kabinet op dit vlak, heeft haar hoop voorlopig gevestigd op EU-commissaris Reding. Begin maart liet Reding weten de voorkeur te geven aan zelfregulering. Maar zit er over een jaar nog steeds geen schot in de zaak, dan komt ze met plannen. Wat haar betreft moet in 2015 30 procent van de bedrijfstop uit vrouwen bestaan, en in 2020 40 procent. Nu ligt het gemiddelde nog rond de 10 procent. Hoe Reding deze verandering wil afdwingen? Dat is nog onduidelijk. (tekst Elsbeth Stoker)

Geef je reactie

Je kan een reactie ingeven op een artikel via jouw LinkedIn account.
We vragen je bij een reactie je voornaam, achternaam en functietitel - die tevens automatisch ingeladen zijn vanuit jouw LinkedIn profiel - in te vullen.

Via onderstaande link kan je inloggen met je LinkedIn account. Aanmelden met je LinkedIn Account

lezersreacties (1)

01/04/2011 16:42

, vertaler at www.ansbouter.nl

Ik stel voor niet meer te spreken van streefcijfers of quota, maar van het invoeren van een bijzondere vacaturestop. Elke organisatie van enige omvang stelt een bijzondere vacaturestop in die inhoudt dat er tijdelijk geen mannelijke werknemers meer worden aangenomen of benoemd in de topfuncties, tenzij vrouwen in die topfuncties oververtegenwoordigd zijn.

Een vacaturestop is een bekend verschijnsel en klinkt veel minder vrijblijvend dan streefcijfers of quota. Bovendien is het direct duidelijk wat er gebeuren moet - geen mannen meer benoemen - en waarom: vanwege hun oververtegenwoordiging.
Van quota, vooral die van minder dan 50%, gaat bovendien de suggestie uit dat er méér mannen zouden zijn die geen ervaring hebben in die vacante topfunctie dan vrouwen die geen ervaring hebben in die vacante topfunctie. En als het mis mocht gaan is het risico voor de organisatie niet groter dan anders. Aangezien het met een gouden handdruk uitkopen van de topfunctionaris als het niet helemaal goed gaat in de nieuwe functie in veel organisaties voor mannen als een geaccepteerde en vanzelfsprekende oplossing wordt beschouwd, kan deze aanpak evenzeer bij vrouwen worden toegepast.