Kenners ruzieën over nut bonussen

08/10/2009 / Xander van Uffelen

Kenners ruzieën over nut bonussen

Steeds meer psychologisch georiënteerde economen betwijfelen of bonussen werknemers wel aanzetten tot betere prestaties.

Onder wetenschappers is een schisma ontstaan over het nut van bonussen. Een groep traditioneel geschoolde economen is van mening dat een variabele beloning werknemers en managers kan prikkelen tot betere prestaties. Een groeiende groep psychologisch georiënteerde economen heeft juist grote twijfels over de positieve effecten.

De tegenstelling is zichtbaar in de promoties en oraties van wetenschappers. Vandaag houdt bijvoorbeeld bijzonder hoogleraar Robert Dur aan de Erasmus Universiteit een pleidooi voor de invoering van bonussen in de publieke sector. Als je ambtenaren, leraren en verpleegkundigen een beloning voorhoudt, gaan zij beter presteren, meent Dur.

Compliment is beter
Vorig week hield bedrijfskundige en psycholoog Marius Rietdijk aan de Vrije Universiteit bij zijn promotie daarentegen een pleidooi tegen hoge bonussen. Met waarderingen en complimenten zijn veel betere resultaten te halen dan met bonussen, blijkt uit zijn onderzoek.

Het wetenschappelijke debat over de bonussen is relevant vanwege de wereldwijde onrust over hoge bonussen van bankiers. Deze beloning wordt gezien als een van de aanjagers van de kredietcrisis. Tot nog toe waren vooral politici, vakbondbestuurders, burgers en een enkele toezichthouder kritisch over de bonussen, maar bleef het wetenschappelijke vertrouwen in variabele beloningen recht overeind. Maar door nieuwe inzichten stellen ook wetenschappers vraagtekens bij variabel loon.

Bonus = prestatie
In de jaren negentig en na de eeuwwisseling waren bonussen onder wetenschappers onomstreden. Als je managers maar een beloning belooft in geld, aandelen, of opties, zullen zij beter hun best doen om de waarde van het bedrijf en dus de winst voor de aandeelhouder op te voeren.

De hoogleraren Jan Bouwens en Piet Duffhues uit de Universiteit van Tilburg zijn representanten van deze stroming. ‘Is er een alternatief voor marktwerking?’, vraagt Bouwens retorisch. ‘De bankiersbeloningen zijn uit het lood geslagen, maar de markt corrigeert dergelijke bubbels ook weer.’ Bouwens en Duffheus vinden ingrepen in de beloning van bestuurders dan ook overdreven. In hun ogen zijn de problemen met beloningen een weeffout die met enkele simpele ingrepen door bedrijven en banken zelf is recht te zetten.

De hoogleraren economie Frank Hartmann en Gerard Mertens van de Erasmus Universiteit hebben daarentegen minder vertrouwen in het nut van extra beloning. Zij sluiten aan bij de kritiek die de Amerikaanse hoogleraren Lucian Bebchuk en Jesse Fried vijf jaar geleden als een van de eersten op papier hebben gezet.

Voortschrijdend inzicht
‘Bij mij is sprake van voortschrijdend inzicht’, zegt Mertens. ‘De afgelopen 25 jaar hebben we te vaak gezien dat het mis is gegaan met beloningen. Bovendien blijkt uit onderzoek dat de standaardtheorie niet werkt. Je moet dus vraagtekens zetten bij het idee of je managers wel goed kan prikkelen om voor het belang van de aandeelhouder op te komen.’

Volgens zijn collega Hartmann hebben economen in het verleden te weinig oog gehad voor de dynamische effecten van beloning. ‘Neem een organisatie die variabel loon introduceert, zoals de banken hebben gedaan. Zo’n organisatie krijgt daarmee een type werknemer in huis dat grotere risico’s neemt. Of neem de onderzoeken waaruit blijkt dat na verloop van tijd het effect van bonussen is uitgewerkt. Van huis uit ben ik hard economisch geschoold, maar ik heb gemerkt dat je een meer psychologische benadering nodig hebt om deze materie te bestuderen.’

De wetenschappers willen daarmee niet zeggen dat je variabel loon direct moet afschaffen. ‘Maar je moet wel voorzichtig zijn’, stelt Mertens: ‘Er is geen bewijs dat bonussen echt helpen en we hebben gezien dat er soms ongeoorloofde risico’s worden genomen. Als ik zie dat de banken in Nederland het probleem met een code willen oplossen, maak ik me grote zorgen.’

Tilburger Bouwens wijst de kritiek van zijn collega-economen van de hand. Zelf deed hij onderzoek bij de Free Record Shop, waar variabel loon bleek te werken. ‘Bij alle kritiek op variabel loon blijft de vraag of we wel een alternatief voor marktdenken hebben, zegt Bouwens. Onzin, meent Hartmann: ‘Het probleem van veel economen is wellicht dat ze zich ook bij het onderwerp bonussen geen alternatief voor marktwerking kunnen voorstellen.’



Geef je reactie

Je kan een reactie ingeven op een artikel via jouw LinkedIn account.
We vragen je bij een reactie je voornaam, achternaam en functietitel - die tevens automatisch ingeladen zijn vanuit jouw LinkedIn profiel - in te vullen.

Via onderstaande link kan je inloggen met je LinkedIn account.
>> Aanmelden met je LinkedIn Account

lezersreacties (9)


26/10/2009
Jan

De bijdrage van een persoon is niet zaligmakend kan louterend werken echter het resultaat is de som der delen. Met andere woorden we doen het altijd met z'n allen! Bij voldoende resultaat kan en dient men iedereen mee te laten profiteren.


12/10/2009
Paul van Deventer , VUTter

HELEMAAL mee eens. In mijn werk bij de overheid meerdere keren ondervonden. Extra beloning werkt alleen maar als korte termijn motivator. Eenmaal gewend aan een extraatje en men vervalt in het oude gedrag. Mijn kennis over dit gedrag is niet gebaseerd op een wetenschappelijke theoretische kennis, maar komt gewoon voort uit praktische ondervinding. Wat m.i. beter helpt dan geldelijke bonussen is bijv. iemand een cursus gunnen, of naar een beurs of tentoonselling laten gaan die betrekking heeft op jouw produkt. Ook iemand een buitenland reisje gunnen. Investeren in de ontplooiing van de medewerker.

10/10/2009
Kees , Webredacteur

Het al of niet ontvangen van een bonus is ook een soort compliment of vermaning. Het is wel een dure vorm, maar een hoger basissalaris is ook duur. Verder lijkt me dat mensen met betalingsproblemen of dure hobby's gevoeliger voor bonussen zijn, dan zij die daar geen zorgen over hebben. Bij zowel bonussen als complimenten, ranglijsten en dergelijke kunnen zaken waar de beoordelaars expliciet naar kijken de aandacht van andere taken in het werk of de lange termijn weghalen. Tot zover het belang van de organisatie. Dan is er het probleem wat mensen vinden van hoge salarissen in het algemeen, al of niet via bonussen.

09/10/2009
Carina pereboom , ............

De mensen die miljoenen per jaar "verdienen"zijn niet de beste werkers.Mensen die met hart en ziel voor een bedrijf werken dat zijn de beste werkers.

09/10/2009
wilag

Ik heb zelf jarenlang 'prestatiebonussen' gehad als leidinggevende. Dit had geen enkele invloed op mijn prestatie noch op mijn arbeidssatisfactie. Toen het bonussysteem eenmaal als 'inefficient' werd afgeschaft door de directie heb ik daar dan ook niemand over gehoord.
Mensen die mij als leidinggevende hadden bleken uiteindelijk het gevoeligst voor een 'menselijke benadering als mens'. Zij voelden zich gezien en gehoord zeker als heldere afspraken werden nagekomen of tegenvallers goed toegelicht.
Opvallend: de hardste voorstanders van bonussen lijken meestal leiders die graag ver van hun mensen staan, slechte of geen peoplesmanagers zijn.
De hele bonuscultuur lijkt een gevolg van te verzakelijkte en vooral 'ontmenselijkte' kostenbeheersingsorganisaties waarin produktie op de voorgrond staat en 'menselijk kapitaal' hoogstens met de mond wordt benoemd maar verder geen rol speelt. Met name op managementniveau's.

09/10/2009
Pieter

Het probleem met bonussen is dat de grootte ervan bepaald wordt door vrij simpele indicatoren zoals omzet of winst in dat jaar. Misschien geeneens slechte indicatoren als de bonusontvanger zich er niet van bewust zou zijn, maar dat is hij (m/v) wel. Dus zal hij zijn gedrag en beslissingen aanpassen aan die indicatoren. Uitgaven worden bijvoorbeeld naar een volgend boekjaar verschoven zodat de winst voor dit jaar visueel hoger is. Lange termijn investeringen worden opgeofferd voor korte-termijn winsten etc.

Mijn oplossing: Geef managers elk jaar wat opties, die echter pas na vijf of tien jaar gecashed mogen worden. Zo worden ze gestimuleerd beleid te voeren dat op de lange termijn zinvol is.

08/10/2009
Mark

Daniel Pink heeft wetenschappelijk bewijs dat financiële incentives (bonussen) niet werken voor complex werk (complexe problemen).

google: daniel pink ted

08/10/2009
H S , ja

Ik heb een modaal salaris en als ik niet presteer dan komt er een functioneringsgesprek met doelstelling mij zo snel mogelijk eruit te wippen.......dus ik presteer
Waarom moet een bankmanager bovenop het vaak al idiote salaris soms nog miljoenen krijgen om te presteren
Het argument van betalen levert kwaliteit naar ratio klopt niet.
Deze gedachte heeft tot een opgaande spiraal geleid, en is een eigen leven gaan leiden
Veel beloningen zijn goedgekeurd omdat de "goedkeurder " er belang bij had omdat daardoor zijn eigen salaris daardoor uiteindelijk mee ging.
Hij heeft meer dan mij maar kijk ik doe hetzelfde en ben hetzelfde of meer waard
Haasje over haasje over haasje over.....en jan met de pet mag het betalen uiteindelijk

08/10/2009
Patrick van Maarschalkerweerd , Analist/programmeur

Bonussen zijn er in alle soorten en maten. Topbestuurders krijgen meestal een bonus onafhankelijk van hoe goed of slecht ze zijn. Consultants in loondienst een uurbonus voor elk gewerkt uur boven een vastgesteld aantal (waar ze zelf weinig invloed op hebben want opdrachten worden geregeld door collega's).
Zelf denk ik dat een bonus beter werkt dan een schouderklopje. Simpel gezegd - van een schouderklopje kun je niet op vakantie, van een bonus wel.
Als een bonus is gekoppeld aan objectieve meetbare factoren is het daarnaast goed om complimenten te geven, dat is vanzelfsprekend. Iedereen vindt het leuk om een compliment te krijgen. Een bonus moet ook een extraatje zijn en niet gelijk 3 keer (of meer) zo hoog als het normale salaris. Dat is in mijn ogen de fout met veel bonussen, die bonussen zijn het echte salaris geworden. Geef werknemers een goed salaris, goede opleidingskansen en, als ze het goed doen en ze brengen dus geld op, een kleine bonus als extraatje. Een bonus zou meer een soort winstuitkering moeten zijn. Leg dit transparant uit aan je werknemers (laat bijvoorbeeld ook zien hoeveel geld er in het bedrijf blijft en hoeveel je als directeur zelf krijgt) en ze waarderen hun bonus des te meer.


Zoek artikel

trefwoord moet minstens 3 karakters lang zijn
Ontslag , Verdien ik wel genoeg , Juridisch advies , Leukste baan , Special werken bij de overheid , Interview , Nieuws & Achtergrond , Columns , Speechdeskundige Bas Mouton , Migratiewijzer , Carrièretips , Loopbaancoach
topbanen
Andere sites van De Persgroep Nederland
© 2010 De Persgroep Nederland. Alle rechten voorbehouden. Lees de gebruiksvoorwaarden.
  • ACAP