^{Sita van der Meulen (39) werkte veertien jaar als ontwerper, werd bij haar laatste bureau na negen jaar ontslagen. Begint in september als docent bouwkunde aan de Haagse Hogeschool.}

‘Waar doe ik het nog voor, dacht ik soms’

‘In januari dacht ik nog dat ons bureau gespaard zou blijven. Door natuurlijk verloop waren we al van 36 naar 24 man teruggegaan; het leek goed te gaan. Maar in de maanden die volgden kwamen de eerste projecten stil te liggen. Een aantal mensen met tijdelijke contracten kon niet langer blijven en op een ochtend, begin mei, kwam ik op kantoor toen mijn baas zei: ‘ik moet even met je praten’. Ik wist gelijk: dit is heel erg mis. Je raadt het zeker al, zeiden ze. Ik zou ontslagen worden. Enerzijds begreep ik het, maar toch was ik geschokt. Ik was al 9 jaar in trouwe dienst en ik had nog genoeg werk.

Maar ze legden uit dat ze alleen de meest ervaren projectarchitecten en de beginnende assistent-ontwerpers en tekenaars wilden houden. Iedereen die er tussenin zat moest weg: dat was ik met nog enkele anderen.

‘Het klinkt misschien gek, maar ik voelde ook meteen een soort opluchting. De praktijk van het architectenbestaan is minder romantisch dan je tijdens de opleiding voorgespiegeld krijgt, het is harder, zakelijker. Hoewel ik genoot van mijn werk, heb ik ergens áltijd getwijfeld of dit het wel is voor mij.

‘De ontslagprocedure bij het UWV werd in gang gezet en ondertussen werkte ik gewoon door. Ik mocht eerder weg van mijn baas, maar ik wilde de WW zo lang mogelijk uitstellen. Ondanks mijn verdriet, ben ik meteen naar vacatures gaan zoeken. Voor architecten, maar ook breder. Ik voelde dat ik eigenlijk niet meer als ontwerper wilde werken. Natuurlijk voelde ik me rot en onzeker, het is toch een afscheid van een leven dat je negen jaar geleid hebt.

‘Vrij snel stuitte ik op een vacature bij de Haagse Hogeschool. Wonder boven wonder mocht ik op gesprek komen en begin september begin ik als docent bouwkunde. Het voelt als een goede keuze, ik heb er zin in. Je bent dan nog wel met het vak bezig, maar in veel bredere zin en maatschappelijker.

‘Dat ik zo snel iets nieuws heb gevonden geeft rust en zelfvertrouwen. Mijn vriend is ook architect en we hebben drie kleine kinderen. Ik heb me wel zorgen gemaakt dat ik niets zou kunnen vinden. Ik denk niet dat mijn vriend zijn baan zal verliezen, maar je weet het natuurlijk nooit. Ik ken veel andere architecten die ontslagen zijn, ook mensen die nog langer ergens werkten dan ik, goede mensen ook.

‘Net voor mijn ontslag waren er net drie grote projecten stilgelegd. Er is toen arbeidstijdverkorting aangevraagd. Iedereen die niet ontslagen was ging in deeltijd werken. Veel mensen gingen van vier naar twee dagen. Dat was wel onwerkelijk: om als ontslagene op een half leeg bureau door te werken.

‘Een ontslag hakt in op je motivatie, ik vond het moeilijk om door te werken. Waar doe ik het nog voor, dacht ik soms. Maar het is me gelukt om de knop om te zetten. Het maakte veel verschil dat ik een nieuwe baan vond en uiteindelijk zelf ontslag heb genomen. Dat voelt toch anders. Ik denk ook dat gevoelens van rancune – die ik anders misschien wel zou voelen – daarom uitblijven. Nu is het ineens een kans om mijn pad te verleggen, en dat maakt me oprecht blij. Tegelijk is er verdriet. Het is als een lange relatie die al aan het doodbloeden was en ook al weet je dat het goed is dat het uitgaat, toch doet het pijn. Ik heb altijd met veel plezier bij dit bureau gewerkt.

‘Het feit dat ik veel andere architecten ken die ook ontslagen zijn is tragisch en troostend tegelijk. Overal zie je bureaus die ineens een derde van hun mensen ontslaan. Van vijftienduizend naar tienduizend architecten, het zijn schokkende cijfers. Maar tegelijkertijd denk ik: een paar jaar geleden waren de architecten niet aan te slepen. De recessie hakt er nu in, maar zoals dat gaat met een conjunctuurbeweging: het komt wel weer terug.’

^{Jos van Heerde (29) werkt bijna anderhalf jaar bij een klein architectenbureau. Hij is de enige werknemer met een tijdelijk contract en voelt de spanning.}

‘Blijf maar eens optimistisch als je vrienden werkloos worden’

‘Toen de crisis begon, telde mijn bureau zeven man. Alleen ik en een andere jongen hadden een tijdelijk contract. In oktober kreeg ik een nieuw jaarcontract. De crisis leek nog ver van mijn bed.

‘Vanaf februari, maart veranderde dat. Projecten vielen stil, juist de grote, met de mededeling ‘we wachten nog even’. Met zo’n project van bijvoorbeeld driehonderd woningen kun je een bedrijfje met zes man draaiende houden, dus dat hakt er wel in.

Die andere jongen kreeg geen contractverlenging meer. Maar mijn baas zei toen: ik weet niet hoe het er over een half jaar voorstaat, maar jou wil ik proberen te houden. Voor mij was dat genoeg.

‘Mijn toekomstdroom is een eigen bureau waar ik behalve gebouwen ook producten ontwerp. Maar ik zou graag weloverwogen aan zoiets beginnen. Het liefst wil ik een aantal jaren ervaring opdoen voor ik die sprong ga wagen. Maar nu denk ik soms: als mijn contract niet wordt verlengd, begin ik meteen voor mezelf.

‘Mijn contract loopt in oktober af. Er liggen veel projecten stil en mijn collega’s werken allemaal in deeltijd via de WW. Ik maak me niet snel zorgen, maar het is lastig om te blijven denken dat alles wel goed komt als vrienden om je heen bij bosjes ontslagen worden.

‘Om straks niet overvallen te worden, ben ik bezig al wat lijntjes uit te gooien. Ik ben mijn portfolio aan het updaten, bekijk de mogelijkheid om een onderzoeksplek aan de universiteit te bemachtigen en ik bekijk andere bureaus. Het aantal vacatures op archined, een website voor architecten, is de grote graadmeter voor hoe het ervoor staat. Van 120 vorig jaar rond deze tijd zijn er nu nog maar 27. Dat is weinig, maar er zíjn er tenminste nog wel een paar.

‘Ook al wil je niet weg waar je zit, het idee dat er geen andere plekken zijn, geeft een soort benauwd gevoel. Soms voelt het daardoor alsof ik een beetje stilsta. Maar tegelijkertijd, ik voel me jong en flexibel. Ik heb geen hypotheek, kinderen of hond – er zijn nog zoveel opties.

‘Bij de uitreiking van de archiprix, waar ik voor genomineerd was, zei de eerste spreker: de verloren generatie zit nu voor mij. Ik had zoiets van: hoezo verloren generatie? Kom maar op! Ik denk juist dat wij een bijzondere generatie zijn omdat wij de overgang van handmatig naar computertekenen hebben meegemaakt, misschien is dat over tien jaar wel onze grote pre.

‘Het enige dat ik zeker weet, is dat ik de architectuur niet zal verlaten. Dit is gewoon wat ik kan en wil. Ik ben altijd met architectuur bezig, meubels maken, ontwerpjes voor vrienden of kennissen, huis verbouwen, prijsvragen. Ik denk dat het wel weer aan gaat trekken, zo niet dan ga ik desnoods een tijdje bij een meubelmaker werken, om de maak-kant van mijn vak te ervaren. Maar wel tijdelijk – mijn echte passie is en blijft ontwerpen.’

^{Margriet van der Wal (28) werkte bijna twee jaar bij een middelgroot architectenbureau. Onlangs werd ze ontslagen.}

‘Ik weet nu helemaal zeker dat architectuur mijn ding is’

‘Vanaf januari werd het duidelijk dat er iets gaande was. Ineens hadden we regelmatig crisisberaad, waar het hele bureau bij moest zijn. Toch kreeg ik in februari nog een contractverlenging van anderhalf jaar. Toen werd niet de indruk gewekt dat ik me zorgen moest maken. Ik denk ook echt dat mijn bazen dat geloofden. Er stonden allerlei projecten op de drempel die zomaar door konden gaan.

‘Op een dinsdagmiddag begin juni kreeg ik een mailtje: morgen om tien uur crisisberaad en om negen uur willen we jou spreken. Voor mij was het meteen duidelijk: ik word ontslagen. Ik voelde de grond onder mijn voeten wegzakken. Licht verdoofd liep ik naar een andere collega. Zij zat verstijfd naar haar scherm te staren, ze bleek hetzelfde mailtje te hebben gekregen. Heel erg maar ergens ook fijn: ik ben dus niet de enige, dacht ik meteen.

‘Uiteindelijk bleken we met z’n vijven te zijn. We werden in een groepsgesprek ontslagen. Dat was wel onwerkelijk. Mijn bazen zeiden: als we het kort maar krachtig afhandelen, doet het het minste pijn. Ik weet ook wel dat je zoiets niet goed kunt doen, maar het was behoorlijk zuur.

‘Ook al houd je rekening met de mogelijkheid, toch ben je intens verdrietig als het dan gebeurt. Het was echt een klap. Je bent teleurgesteld en verdrietig omdat je toekomst zag in iets wat er niet meer is. Het is ook zo’n fijn bureau, met een leuke groep, meer vrienden dan collega’s bijna. Eigenlijk voelt het een beetje alsof je uit de vriendenkring gekickt wordt.

‘Eerst dacht ik alleen maar: waarom ik en is er geen andere optie meer? Na het weekend heb ik een persoonlijk gesprek met mijn bazen gehad. Ik heb het zo naar mijn zin gehad, ik wilde niet dat het naar zou eindigen. Het werd een prettig gesprek, ik heb ze veel vragen gesteld en ze gaven me adviezen. Misschien cru maar ik vond het fijn om te merken dat ze ook moeite hadden met mijn ontslag. Als het weer aantrekt, bellen we je meteen, dat hebben ze wel tien keer gezegd. Dat streelt natuurlijk, maar op het moment heb je er niets aan.

‘Na mijn ontslag moest ik nog vijf weken werken. Even staat alles op z’n kop, alsof je er meteen al niet meer bijhoort. Je motivatie is lager, de toewijding van tot negen uur ’s avonds op het bureau zitten is weg. Maar ik probeer echt zo gewoon mogelijk mijn werk te doen. Nu zit ik in mijn laatste week en eigenlijk is het me zo goed gelukt om de knop om te zetten, dat ik nu bijna niet besef dat vrijdag toch echt mijn laatste dag is.

‘Met ontslag is het simpel, je moet je er gewoon bij neerleggen. Eerst beland je in een rouwproces, maar in tweede instantie ga je nadenken: en nu, hoe verder? Eigenlijk is dat juist leuk. Je wordt gedwongen tot reflectie, als je in de roes van het werken zit, doe je dat niet zo vaak. Ik ben druk bezig met mijn portfolio, vakbladen lezen, brieven schrijven. Dat geeft energie. Ik zie mijn toekomst positief en open tegemoet. Wat ook bijzonder is, nu het uit mijn handen is getrokken voel ik nog bewuster: dit is mijn ding.

‘Als ik straks werkloos ben ga ik twee maanden volop solliciteren, maar ook genieten. Veel schetsen, kleren maken, naar zee, fietsen, een cursus doen. Echt lang houd ik dat niet vol, vrees ik. Ik ben een sociaal dier, ik zal mijn collega’s wel missen.

‘Het enige wat me stoort zijn al die teksten over een verloren generatie. Het is toch maar tijdelijk? Soms lijkt het wel alsof mensen elkaar in een negatieve spiraal trekken. Iedereen dramatiseert. Iedereen vertelt elkaar doemverhalen, zo van: er hebben wel duizend mensen op die vacature gereageerd, zonder te weten of het wel waar is. Ik heb binnenkort mijn eerste gesprek, dus zo erg kan het allemaal niet zijn.’