Hoe maak je de bètavakken leuk?

Op het Bonifatiuscollege in Utrecht kiest een ruime meerderheid van de leerlingen voor een profiel met bètavakken. Oók de meisjes. Natuurkundeleraar Kees Hooyman vertelt hoe dat kan.

Natuur- wis- en scheikunde, wat kun je er mee? Veel leerlingen in de onderbouw hebben geen flauw idee. Bovendien worden de bètavakken vaak als saai en moeilijk ervaren. Formulevrees, noemt bètacoördinator en natuurkundeleraar Kees Hooyman dat. Na een aantal succesvolle onderwijsvernieuwingen is die angst op het Bonifatiuscollege in Utrecht – ‘een gewone en vrij traditionele havo/vwo-school’ – voor een groot deel verdwenen.

De resultaten zeggen eigenlijk alles. ‘Vroeger koos de helft van onze leerlingen een natuurprofiel (natuur en gezondheid of natuur en techniek, red.), nu is dat 65 procent. Bij de meisjes was het vroeger 35 procent en nu 55 procent.’ Ook kiezen meer leerlingen na hun eindexamen voor een bètastudie. Elk jaar gaan er ongeveer tien leerlingen naar de TU Delft, op ongeveer 150 eindexamenkandidaten. ‘Wij hebben veel meer bètaleerlingen dan gemiddeld, maar tijdens het eindexamen doen zich bij deze vakken juist weinig problemen voor.’

Waarom zijn de bètavakken vaak zo’n struikelblok?

‘Veel docenten realiseren zich niet dat leerlingen vaak alleen maar nadoen wat de docent voordoet, zonder dat ze snappen hoe het écht in elkaar zit. Sommige docenten vinden dat bovendien niet zo erg. Zij denken: de helft van mijn leerlingen kiest tóch geen natuurkunde. Ik denk dat er op veel scholen te snel wordt gezegd: die leerling kan het niet.
‘Een groot probleem is verder het gebrek aan universitair geschoolde bètadocenten. Jaarlijks kozen tot voor kort maar ongeveer vier natuurkundigen voor een baan in het middelbaar onderwijs. Een baan in het bedrijfsleven of als onderzoeker is meestal aantrekkelijker: je verdient meer, en je hoeft geen aparte lerarenopleiding te doen. Je zou cynisch kunnen zijn en zeggen: er is de afgelopen jaren alles aan gedaan om deze mensen níét naar het onderwijs te krijgen. Gelukkig is er inmiddels wat verbeterd’

Wat is er zo bijzonder aan de aanpak op uw school?

‘Wij hebben de bestaande lesmethoden, die volgens mij veel te veel gaan over sommen en formules, aangevuld met eigen materiaal. Voor we aan het echte rekenen beginnen, laten we de leerlingen eerst in groepjes werken. Bij een les over energie laten we derdeklassers eerst in kleine groepjes nadenken en discussieren over welke batterij een lamp het hardst laat branden, en welke batterij het langste meegaat. Zo raken ze bekend met begrippen als spanning en energie en krijgen ze er een beter beeld bij. Het aan elkaar uitleggen van de lesstof is een belangrijk onderdeel van het soul-project.
‘In het verleden kwam vaak eerst de theorie, en dan pas veel later een klein beetje praktijk. Wij doen dat andersom. Ook doen wij mee aan het landelijke project Salvo. Het leren van rekenvaardigheden wordt van de tweede tot de vierde klas bij verschillende vakken in samenhang aangeboden Neem procenten en verhoudingen; daar moet je in veel verschillende vakken mee leren rekenen. Wij willen niet dat ze dat vijf keer op verschillende manieren krijgen uitgelegd, waardoor het alleen maar ingewikkelder wordt.’

Is zelfstandig leren een verstandige aanpak bij de bètavakken?

‘Leerlingen leren weinig van een docent die alleen maar uitlegt. Na tien minuten zijn ze het spoor bijster. Maar zelfstandig leren is bij wis- en natuurkunde volstrekt onhaalbaar. Vandaar dat wij voor een mengvorm kiezen – de leerlingen werken voor een groot deel in groepjes, maar er is altijd een leerkracht beschikbaar voor het geval dat ze vastlopen.’

Worden leerlingen actief aangemoedigd om een natuurprofiel te kiezen?

‘Je hoeft er geen reclame voor te maken. Leerlingen snappen zelf ook wel dat je met een natuurprofiel gewoon veel meer kanten op kunt. Je sluit eigenlijk geen enkele studie uit. Een natuurprofiel is – als je het kan – gewoon de meest logische keuze.’

Toelichting lezersreacties

Lezersreacties worden geplaatst op de website van VKbanen. Door het insturen van een reactie verleen je impliciet toestemming aan VKbanen je reactie onder vermelding van je naam en functietitel te publiceren op de website. Je reactie zal, indien nodig, worden geredigeerd en ingekort.

De redactie behoudt zich het recht voor om reacties te verwijderen als zij:

• Afwijken van het onderwerp, de stelling of de vraag.
• Beledigend of discriminerend zijn
• Commerciële doeleinden dienen

We vragen je bij een reactie je voornaam, achternaam en functietitel - die tevens automatisch ingeladen zijn vanuit jouw LinkedIn profiel - in te vullen. Die worden bij de bijdrage geplaatst op de website. Je e-mailadres vermelden we niet. Deze zal door de redactie alleen worden gebruikt om je een vraag te kunnen stellen, bijvoorbeeld bij een oproep om informatie, foto’s, of bij onduidelijkheden in de tekst.

De redactie van VKbanen