---

Alexander Rinnooy Kan: 'Zelfs als de politiek me roept, wil ik niet'

21/11/2006 / Door Gijs Herderscheê

Alexander Rinnooy Kan (57) is een van de machtigste Nederlanders. Hij vertrok uit de top van de ING-bank om Voorzitter te worden van de Sociaal-Economische Raad (SER). In zijn loopbaan staat nieuwsgierigheid centraal.

Iedereen is altijd vol lof over je. Iedereen vindt je zo aardig, charmant en erudiet. Ben je zo’n allemansvriend?
‘Tja, wat moet ik daar op zeggen? In deze functie wordt gezocht naar iemand die in staat is mensen te binden in plaats van tegenstellingen aan te scherpen. Zo ben je misschien gebakken. Al heb ik ook mijn voorbeelden gehad. Mijn moeder was harmonieus ingesteld; ze wist iedereen tot goedwillendheid te stimuleren. Zoiets moet je ook liggen.’

Wat is de continuïteit in de carrière van econometrist, hoogleraar, rector, voorzitter van werkgeversorganisatie VNO-NCW, ING-topman en nu SER-voorzitter?
‘Nieuwsgierigheid. Aanhoudende nieuwsgierigheid. Ik kreeg steeds de kans iets nieuws te doen.’

Dat je geen bestuursvoorzitter van ING werd, was geen zwarte dag?
‘Dat is eerder een proces geweest dan een enkele dag. Maar ik kon me dat goed voorstellen. Ik zou daar zelf ook niet gelukkig van zijn geworden.’

Er zijn dus ook dingen die zelfs een Rinnooy Kan niet moet willen?
‘In alle eerlijkheid heb ik ook voor mezelf ingezien dat dat geen goede keus zou zijn. Die enorme externe druk, de noodzaak elk woord op een goudschaaltje te wegen, het enorme internationale tijdsbeslag. Genoeg redenen om zonder bezwaar die beker aan mij voorbij te zien gaan. En wat ik deed, deed ik met veel plezier.’

Je had een flink salaris.
‘Het is nooit onaangenaam om goed te verdienen. En ook van het salaris bij de SER is bijzonder goed te leven.’

Laatst stelde je de mogelijkheid voor om anoniem te solliciteren. Dat is weggehoond.
‘Anoniem solliciteren is niet per sé de oplossing maar wel het proberen waard. In Nederland is sprake van discriminatie, ook werkgevers ontkennen dat niet. We moeten niets onbenut laten om dat te doorbreken.’

Als ik hier in boerka had gezeten of als ik een jongen was met een bivakmuts op, hadden we dan ook zo leuk gepraat?

‘Nou, dat had me dan wel verbaasd, al had ik het wel interessant gevonden. Maar met zo’n fysieke muur tussen je gesprekspartner en jezelf wordt het toch lastig te taxeren wat de intentie van de woorden is.
‘Bij de ING heb ik in de 14 landen waarvoor ik verantwoordelijk was, van Tsjechië tot Japan, met grote regelmaat mensen ontmoet die op hun eigen manier willen communiceren. Dat is meestal niet de jouwe. De opgave om te begrijpen wat ze bedoelen en te zorgen dat ze gemotiveerd en geïnspireerd verder gaan, is heel wezenlijk.
‘Nederlanders hebben vaak de vreemde assumptie dat openheid en eerlijkheid overal ter wereld wordt gewaardeerd. Dat is een ernstig misverstand. Dat wordt juist niet gewaardeerd, maar onbeleefd en ruw gevonden. Men zoekt liever naar mogelijkheden om te communiceren zonder dat het uitmondt in gezichtsverlies. Dat is geen omgangsvorm waar Nederlanders zich van nature in thuis voelen. Ik vind het een mooi principe. En het gaat niet ten koste van duidelijkheid. Nederlanders hebben het soms niet door en stapelen daardoor de ene fout op de andere. Voor wie goed luistert, is het bijzonder helder wat er wordt bedoeld.’

Hoe los je dan zakelijke meningsverschillen op, want die zijn er toch?

‘Natuurlijk zijn die er. Waarschijnlijk komt ook daar mijn achtergrond als wiskundige van pas. Een kwestie moet nuchter en zo rationeel mogelijk worden benaderd. Al was het maar om precies uit te vinden waar je het exact over oneens bent.
‘Dat is ook voor de SER een zinnige benadering. Unanimiteit van alle aanwezigen, kroonleden, werkgevers en vertegenwoordigers van de vakbeweging is niet zaligmakend, maar wel mooi omdat dat effectiever is.
‘Als je die benadering volgt, kun je een ogenschijnlijk grote kloof stukje bij beetje terugbrengen tot overbrugbare misverstanden. En als het niet anders kan, is het zinnig te weten waarover je het oneens bent en blijft, and to agree to disagree. En dan duidelijk maken waar dat ultieme meningsverschil ligt.’

Had je een andere aanpak bij ING?
‘Bij de ING had ik eindverantwoordelijkheid. Nam ik beslissingen. Maar natuurlijk luisterde ik ook daar. Zeker in de Nederlandse setting willen betrokkenen meepraten en -denken. Dat doen ze met vreugde en inzet. In Nederland is het zo dat je knopen doorhakt en uitlegt waarom je ze doorhakt zoals je ze doorhakt. Maar uiteindelijk hak jij ze door. Het is dan jouw beslissing als eindverantwoordelijke.
‘Dat verklaart ook waarom het in Nederland zo lastig is voor ondernemers de overstap naar de politiek te maken. Ze hebben geen vertrouwdheid met de besluitvormingscultuur waarbij het essentieel is meerderheden te vormen. Geven en nemen, inschikken, zoeken naar mogelijkheden voor mensen om erin te stappen zonder dat ze honderd procent gelukkig hoeven te zijn met een besluit. Dat is kordate ondernemers, die een idee in de kop hebben en dat willen uitvoeren, vreemd.’

Wil jij de politiek niet in?
‘Ik heb niet de illusie dat de partij waar ik met overtuiging lid van ben, D66, tot regeringsverantwoordelijkheid wordt geroepen. Maar ook als de plicht roept, nee, echt niet.’

Wie is Alexander Rinnooy Kan? Geboren: 5 oktober 1949 in Den Haag Opleiding: 1972: wiskunde in Leiden, econometrie (kandidaats), Amsterdam 1976: promotie in wis- en natuurkunde, Universiteit van Amsterdam Carrière: 1977-1980: leider operationeel onderzoek Erasmus Universiteit (EUR); 1980-1991: hoogleraar operationeel onderzoek EUR; 1983-1986: directeur Econometrisch Instituut EUR 1986-1989: rector magnificus EUR 1991-1995: voorzitter VNO 1995-1996: voorzitter VNO/NCW 1996-2006: lid ING-top 2006: voorzitter SER

En wat doet de SER? De Sociaal-Economische Raad adviseert het kabinet sinds 1950 over sociaal-eco- nomische en financiële zaken. De werkne- mers en werkgevers hebben elk elf zetels in de SER. Daarnaast benoemt het kabinet elf onafhankelijke specialisten, kroonleden. Tips van Alexander Rinnooy Kan 1. Koester je kennis. 2. Koester je kennissen. 3. Durf!

In het weekblad Volkskrant Banen staan elke week interviews met prominente werknemers of werkgevers. Dit is een verkorte versie van het uitgebreide vraaggesprek van deze week. .

Nieuwe zoekopdracht

uitgebreid zoeken