Een prima werkklimaat

‘Explosief.’ Zo omschrijft wervings- en selectiebedrijf Acre Resources de verwachte groei in vacatures die iets te maken hebben met klimaatverandering. Binnen vijf jaar zullen er in Groot-Brittannië vijftig keer zoveel klimaatkenners gevraagd worden als nu, stelt het bureau, dat personeel bemiddelt voor functies in maatschappelijk verantwoord ondernemen, milieu en klimaat.

Van mei 2006 tot mei 2007 zag de Britse onderneming het aantal vacatures die te maken hadden met klimaatverandering met ruim 200 procent stijgen, van 25 naar 80. En de groei zet door, want in de afgelopen zes maanden zijn daar nog eens 65 vacatures bijgekomen.

Klimaatmanagers
‘Consumenten eisen meer en meer klimaatneutrale producten en investeerders voeren de druk op bij bedrijven om klimaatvriendelijk te opereren’, zegt Andy Cartland, directeur van Acre Resources. ‘We zien dat de grote bedrijven daardoor behoefte krijgen aan klimaatspecialisten en klimaatmanagers; mensen met technische en strategische kennis die in kaart kunnen brengen hoe de impact van de bedrijfsvoering op het klimaat kan worden verminderd.’

Ook in Nederland ontstaan banen door de klimaatverandering. Zo heeft monsterboard.nl momenteel tien klimaatfuncties in de aanbieding, zoals een communicatiemedewerker energie en klimaat, een senior milieuadviseur, een ‘milieubewuste management-assistent’ of een projectleider bij een adviesorganisatie, gespecialiseerd in klimaatbeleid.

En de duurzame vacaturebank heeft volgens oprichter Caroline Ligtenberg in maart 2007 zelfs een vliegende start gemaakt, juist dóór de klimaatverandering. ‘Ik merkte dat andere vacaturebanken weinig expositiemogelijkheden hadden voor functies in milieu, klimaat en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Maar werkzoekenden begonnen zich, onder andere door de film van Al Gore, bewuster te gedragen op dit gebied. Ze zoeken naar mvo-functies, of banen bij bedrijven die van mvo een belangrijk onderdeel hebben gemaakt.’

Ligtenberg verwachtte voor haar duurzame vacaturebank aanvankelijk een paar honderd bezoekers per dag. Maar dat ging al snel naar de duizend, en momenteel, tien maanden na de oprichting, zit de site op tweeduizend bezoekers per dag. Het aantal vacatures is ook boven verwachting; Ligtenberg ging uit van een gemiddeld aanbod van honderd vacatures, maar dat zijn er inmiddels zo’n vijftig meer. En het klimaat speelt daarin steeds vaker een rol, merkt ze. Bij de huidige vacatures zijn er 60 waar de functieomschrijving het woord ‘klimaat’ bevat. ‘Laatst meldden zich op één dag drie verschillende ngo’s (non-gouvernementele organisatie, red.) met eenzelfde soort vacature, voor campagneleider Klimaat en Energie.’

Daan Dijk is zo’n typische klimaatmanager. ‘Eigenlijk hoorde het klimaat niet bij mijn functie’, zegt hij. ‘Ik ben het er uit mezelf bij gaan doen.’

Dijk begon in 1999 als medewerker duurzame energie bij de Rabobank. De centrale vraag in zijn werk was toen hoe de handel in CO2 vorm te geven. Samen met de Wereldbank en een paar andere grote investeerders richtte hij het allereerste zogenaamde carbon fund op – zeg: een CO2-fonds – van 180 miljoen euro. ‘We zagen dat de CO2 uitstoot belangrijker werd, en wilden extra inkomsten genereren door bedrijven te financieren die CO2 emissies vermeden.’

Klimaat in business vertalen
Maar Dijk wilde meer dan alleen duurzame energie. Het stond wel niet in zijn functieomschrijving, maar het klimaat leek hem net zo’n belangrijk thema om zich op te richten. Bedrijven die de natuur respecteerden, die klimaatvriendelijk opereerden, moesten, vond hij, ook meer kansen en gunstige investeringsmogelijkheden krijgen. ‘In die tijd was de automatische koppeling tussen duurzame energie en het klimaat er nog niet. Niemand wist toen wat voor waarde je het klimaat kon toekennen, hoe je dat vertaalt in business en wat een bank ermee moest’, aldus Dijk. Ondanks de abstractie ervan, ging de raad van bestuur mee met de ideeën van Dijk. ‘Opmerkelijk’, blikt Dijk terug. ‘Maar ze hebben het goed aangevoeld.’

Nu maakt de klimaatverandering onderdeel uit van Dijks dagelijkse werk. Hij verzint producten als de klimaathypotheek, die duurzame investeringen in een woning compenseert met korting op de rente, en de klimaatcreditcard, die de CO2-uitstoot die samenhangt met alle creditcardaankopen investeert in klimaatprojecten. Ook brengt hij klanten, die innoveren in duurzame energie, met elkaar in contact, want ‘als zulke bedrijven elkaar vinden, wordt de bank daar uiteindelijk ook beter van’, aldus Dijk.

Het klimaat mag dan bij Rabobank duidelijk een aparte rol hebben gekregen, dat is lang niet bij alle grote organisaties zo, merkt Arco ten Klooster, verantwoordelijk voor corporate social responsibility (csr), bij accountantsbureau PricewaterhouseCoopers. ‘2007 was het jaar van de klimaatverandering. De film van Al Gore en klimaatrapporten, zoals die van het IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change, het klimaatpanel van de Verenigde Naties), hebben het klimaat uit de hobbysfeer gehaald. Dat is een ommekeer geweest. Maar hoewel het nu op de agenda staat, wordt er nog vooral gezocht naar hoe het klimaat in de bedrijfsvoering geïntegreerd moet worden.’

Volgens Ten Klooster is er daarom vooral behoefte aan consultants op klimaatgebied en zit de groei van de klimaatarbeidsmarkt dus vooral daar. ‘Bedrijven willen leren hoe ze duurzaamheidverslagen kunnen maken, of hoe ze klimaatvriendelijk technisch kunnen innoveren.’ Door die groeiende behoefte aan consultants groeit de afdeling van Ten Klooster jaarlijks met zo’n tien tot twintig procent.

Een kleine vijver, veel vissen
Ook bij Ernst & Young heeft de klimaatverandering al geleid tot de aanname van een aantal consultants. Een half jaar geleden was Dietmar Laske nog de eerste en enige klimaatconsultant bij de adviesorganisatie, maar inmiddels heeft hij er vijf klimaatcollega’s bij gekregen. En er zijn er meer nodig, maar ‘dat is lastig, want het is een kleine vijver, waar meerdere organisaties in vissen’, zegt Laske.

Dat merkt ook Janet Blake. Zij is hoofd global corporate sociale responsibility (csr), ofwel maatschappelijk verantwoord ondernemen (mvo), bij multinational BT, voorheen British Telecom. ‘Ons hoofd klimaatverandering werkt hier nu twee jaar. Dat hoofd heeft vier verantwoordelijkheden. Ten eerste moet zij onze eigen CO2-uitstoot verminderen, ten tweede moet zij onze klanten, en ten derde onze leveranciers beïnvloeden dat ook te doen, en tot slot moet zij de klimaatverandering in de functies van alle werknemers van BT integreren. Verder huren we gespecialiseerde klimaatconsultants in, als we bepaalde expertise zelf niet in huis hebben.’

Vanwege de schaarste kiest een bedrijf als BT ervoor de mensen zoveel mogelijk zelf op te leiden. ‘Dat is beter’, zegt Janet Blake, ‘want specialisten van buiten aannemen wordt steeds duurder.’

Enorm gewild
Echte klimaatspecialisten, mensen die bijvoorbeeld alles weten van CO2-opslag in de bodem, van waterstof, of schone voertuigen, zijn schaars. Maar ze zijn inmiddels enorm gewild. Dat weet ook Piet Stout, directeur van de Stout Groep, een project- en interim managementbureau in civiele techniek, ruimtelijke ontwikkeling, milieu en klimaat. Hij nam onlangs een projectleider aan, die gespecialiseerd is in waterstof. ‘Uniek’, aldus Stout.

En hoewel ook hij ziet dat bedrijven en overheden tot nu toe voornamelijk behoefte hebben aan klimaatconsultants, verwacht hij dat ook het tekort aan specialisten binnenkort nijpend zal zijn. ‘We staan aan de vooravond van tastbare klimaatfuncties. Overheden en bedrijven hebben de afgelopen tijd draagvlak gecreëerd. Ze hebben, al dan niet ondersteund door consultants, hun beleid aangepast en willen nu met klimaatprojecten gaan beginnen. Twee jaar geleden had ik nog niet één klimaatvacature, in 2007 ontvingen we zeven aanvragen van overheden die mensen zochten voor hun klimaatprojecten. Ze zoeken bijvoorbeeld mensen met kennis over led-verlichting. Dat is een probleem. Want daar zijn er niet veel van.’

De Stout Groep heeft op dit moment negen klimaatfuncties beschikbaar, waaronder bijvoorbeeld een projectmanager klimaat voor een woningbouwcorporatie die een hele woonwijk CO2-neutraal wil laten bouwen.

Volgens Daan Dijk van Rabobank ligt de schaarste, in Nederland althans, aan het relatief slechte investeringsklimaat voor duurzame energie. ‘De kennis is er wel, maar verdwijnt naar het buitenland, omdat de Nederlandse overheid reactief is. Ze ziet niet dat duurzame energie tot innovatie en werkgelegenheid leidt. Liever kijkt ze in de achteruitkijkspiegel en maakt ze eerst de fossiele brandstoffen op.’

Warmetruiendag
Wat dat betreft kunnen we volgens de specialisten een voorbeeld nemen aan buurlanden België en Duitsland, waar wind- en zonne-energie veel meer gemeengoed is. ‘In België is iedereen ermee bezig’, zegt Erik van Erne, directeur van stichting Milieunet, een organisatie die bewustwording over milieuproblemen wil vergroten. ‘Op scholen en universiteiten lopen klimaatprojecten en er worden acties gehouden, zoals de maand van de energiebesparing en de ‘warmetruiendag’. In Nederland was oktober ook de maand van de energiebesparing, maar hier wist niemand dat. Er waren nauwelijks acties.’

Volgens Van Erne is in België de vraag naar bijvoorbeeld zonnepanelen daardoor veel groter. ‘En dat genereert werk.’ Toch is Van Erne ook hoopvol over Nederland. ‘We zitten aan het begin van een nieuwe kabinetsperiode. Er wordt nu nog veel gepraat. Maar dat is al meer dan tijdens de vorige kabinetten, toen het milieu niet eens in beeld was. En als eenmaal de knopen zijn doorgehakt, dan is het hek van de dam. Zowel overheden als bedrijven die voor overheden werken kúnnen dan niet anders meer dan klimaatvriendelijk te werk gaan. Overheden mógen straks niet meer inkopen als het niet duurzaam is. Daarom staat de klimaatarbeidsmarkt aan de vooravond van een explosieve groei.’

Het is dus zaak om mensen zo snel mogelijk bij te scholen. ‘Specialisten moeten managementcapaciteiten ontwikkelen en managers moeten zich technisch laten bijspijkeren’, adviseert klimaatconsultant Dietmar Laske. Op de Erasmus Universiteit in Rotterdam bijvoorbeeld, die sinds vorig jaar de postdoctorale studie csr aanbiedt.

Maar omdat het klimaat straks niet alleen voor specialisten, maar voor iedereen een rol speelt bij het dagelijkse werk, pleit Piet Stout voor de invoering van klimaatlessen op de basisschool. Want je kunt er volgens hem niet vroeg genoeg mee beginnen. ‘Accountants moeten straks naast een financiële, ook een CO2-boekhouding bijhouden, verkopers krijgen vragen van klanten over de klimaatvriendelijkheid van hun producten, en inkopers moeten zich niet alleen op de prijs, maar ook op de CO2-uitstoot richten. Iedereen krijgt er straks mee te maken. Het klimaat zit overal.’